Priča vinarije Zorah je priča o toskanskom snu koji je svoje utočište pronašao visoko u stenovitim planinama regije Vayotz Dzor u Jermeniji, u pejzažu gde je vino deo života već više od šest hiljada godina.
Zaboravljena kolevka vina
Vayotz Dzor, najvažnije mesto za vinarstvo Jermenije, mali je planinski amfiteatar sa nekim od najviših vinograda severne hemisfere, koji se nalaze na oko 1.500 metara nadmorske visine. Zahvaljujući surovom reljefu, ovaj kraj ostao je gotovo netaknut sovjetskom industrijalizacijom i danas je potpuno posvećen poljoprivredi, apsolutno čist, lišen industrijskog zagađenja i buke.
Klima je kontinentalna: letnje temperature dostižu i do 38°C, dok se noću spuštaju i za više od 20 stepeni, dok zime znaju da budu oštre i hladne. Uprkos tome, loze se ne zakopavaju, jer, kao stare i autohtone, savršeno su prilagođene svom teroaru. Ispod njih su oskudna, stenovita, krečnjakom bogata zemljišta koja omogućavaju da čokoti žive generacijama, prenoseći autentičan izraz ovog vinskog pejzaža.
Presudan trenutak za razumevanje značaja ove vinske regije bio je otkriće pećine Areni ‑1, poznate po tome što su u njoj pronađeni ostaci najstarije poznate vinarije na svetu, stare oko 6.100. godina − оpremljene presom za vino, fermentacionim kadama i posudama za skladištenje. Arheolozi su u glinenim sudovima i presama pronašli koštice i peteljke grožđa čiji DNK vodi direktno ka sorti areni noir, što je bio još jedan dokaz da se na tom mestu pravilo vino u amforama pre više milenijuma − na isti način na koji radi vinarija Zorah danas.
Povratak prastarih metoda
Filozofija Zoraha od početka je bila jasna: raditi isključivo sa autohtonim jermenskim sortama koje su na ovom tlu prisutne hiljadama godina. U zemlji gde filoksera nikada nije uništila vinograde i gde ne postoje komercijalni rasadnici, vinarija Zorah lozu razmnožava na stari način − pažljivo birajući reznice zdravih čokota, puštajući ih da puste koren i čekajući i do pet godina dok ne počnu da daju grožđe dostojno kvaliteta njihovih vina.
U podrumu dominiraju betonski i glineni sudovi, umesto hrastovih. Fermentacija se odvija spontano, sa prirodnim kvascima, u grubim betonskim tankovima koji čuvaju teksturu vina i čistoću voćnog izraza. Za mnoge etikete, odležavanje se nastavlja i u tradicionalnim jermenskim amforama − karasima – izrađenim od lokalne gline, ukopanim dve trećine do tri četvrtine u zemlju, dok gornji deo ostaje iznad površine, prema drevnoj tehnici koja stabilizuje temperaturu, omogućava blagu mikrooksigenaciju i stvara prirodne konvekcione struje koje vino drže u stalnom, nežnom pokretu.
Zorah ne koristi nove dizajnerske amfore; umesto toga, stari karasi, često i 100 –125 godina, pronalaze se po selima, restauriraju i vraćaju u upotrebu kao čuvari jermenskog tečnog nasleđa. Ovi sudovi savršeno se uklapaju u suptilan pristup vinarstvu, koji odlikuju minimalne intervencije: bez šminke, bez maskiranja, samo „dišuće“ posude koje omogućavaju da glas sorte i teroara izađe u prvi plan.
Autohtone sorte i savremeni izraz
U središtu ove priče je areni noir, možda najsimboličnija crvena sorta Jermenije, a čije je grožđe identifikovano u 6.100 godina starim ostacima iz pećine Areni‑1. Nikada kalemljen i uvek na sopstvenom korenu u Vayotz Dzoru, areni noir razvio je debelu pokožicu i prirodnu otpornost na bolesti, savršeno podnoseći žarko planinsko sunce, hladne noći i oštre zimske mrazeve svog prirodnog staništa. U čaši najčešće donosi arome crvenog bobičastog voća i biberastu začinjenost, visoke prirodne kiseline i fine, precizne tanine − profil koji Zorah pretvara u čvrsta, elegantna i izrazito mineralna vina.
Vinarija Zorah proizvodi pet etiketa, od čega je jedno belo vino, jedno oranž na jermenski način i tri crvena.
Zorah Voski, jedino belo vino, proizvedeno od dva milenijumima stare bele sorte voskehat („zlatno seme“), često nazivane „kraljicom jermenskog grožđa“ i robusnijeg garandmaka. Gajene na 1.400 m nadmorske visine na peskovito‑krečnjačkim terenima bez filoksere, ove loze daju izuzetno uravnoteženo grožđe, koje fermentiše i odležava isključivo u betonu kako bi se sačuvala oštra mineralnost, cvetno‑začinski karakter i čista tekstura, bez naglašenog „amfornog“ stila.
Heritage Orange Chilar nastaje od gotovo zaboravljene, drevne bele sorte chilar, čije se grožđe skuplja iz razbacanih starih vinograda na 1.400–1.500 metara nadmorske visine, na filokserom netaknutim, krečnjačkim zemljištima. U starim jermenskim karasima, uz duži kontakt sa pokožicom, chilar dobija diskretnu zlatnu boju i mirise breskve, kajsije i tonove orašastih plodova. Vino koje u sebi objedinjuje blag kremast karakter, izražene kiseline i dugu, diskretno začinjenu završnicu.
Karasì, pionirsko crveno vino Zoraha, proizvodi se od areni noira, od grožđa iz vinograda na 1.400 metara nadmorske visine, sa filokserom nezaraženih, krečnjačkih i kamenitih tla. Fermentacija se odvija u betonskim sudovima, a odležavanje oko godinu dana u ukopanim karasima, uz završnih nekoliko meseci u boci, što rezultira vinom duboke aromatike – crno bobičasto voće, dimne, začinske i herbalne note – a čiji je jedinstven karakter dodatno podcrtan čvrstim ali ispoliranim taninima.
Yeraz -„san“ na jermenskom i ime Zorikove (vlasnik vinarije) supruge − dolazi iz ultra starih žbunastih vinograda na 1.600 metara nadmorske visine, koјi karakteriše prirodan poljski miks različitih starih klonova arenija, za koje čak ni lokalni starci ne znaju koliko su stari. Proizvedeno u vrlo malim serijama, ovo vino provodi dug period u amforama, sa kratkim prolazima kroz veliku, netostiranu burad. Srednjeg je tela i baršunaste teksture, vrlo slojevitog aromatskog profila sa jasnim notama trešnje, bibera, kedra i zemlje, i začinske završnice. Deluje kao da je na pola puta između burgundskog crua i vrhunskog sangiovesea, sa mirisima latica ruže, trešnje, lavande i izuzetno fine strukture.
Heritage Sirenì upotpunjuje mozaik − nastao je od autohtone crvene sorte sireni iz Artsakha, kojoj je dodat mali deo grožđa bele sorte ararati, sa visoravni Vayotz Dzora. Fermentisane odvojeno u ukopanim karasima − ararati uz kontakt sa pokožicom – vina od ove dve sorte se potom kupažiraju i odležavaju oko dve godine u kombinaciji glinenih amfora i betonskih sudova, dajući finalno vino snažne strukture, sa izraženim aromama crnog voća, nara i sladića, koje ararati osvetljava svežinom, aromatskom slojevitošću i iznenađujućom lakoćom.
Za nešto više od dve decenije, Zorah je postao simbol renesanse jermenskog vinarstva, pokazujući da prvo poglavlje istorije vina i dalje može da govori savremenim jezikom. Visoko u planinama Vayotz Dzora, u senci biblijskog Ararata i nadomak najstarije vinarije na svetu, amfore ponovo dišu, autohtone sorte ponovo cvetaju, a drevni san o vinu ponovo ispisuje budućnost.
